Jak usunąć swoje dane z internetu

Kim są brokerzy danych?

Brokerzy danych to firmy, których jedynym biznesem jest wiedza o tobie. Zbierają informacje z publicznych rejestrów, programów lojalnościowych, aplikacji w telefonie, wtyczek śledzących w przeglądarce i z innych firm, które sprzedają im swoje bazy. Z tych okruchów składają profil i sprzedają go dalej – marketerom, ubezpieczycielom, firmom rekrutacyjnym, a czasem oszustom.

Co może być w takim profilu? Imię i nazwisko, adres, numer telefonu, e-mail, wiek, stan cywilny, dzieci, samochód, historia zakupów, miejsca, w których bywasz, zainteresowania, a w najgorszym razie informacje o stanie zdrowia albo sytuacji finansowej. Jedna z firm zajmujących się danymi lokalizacyjnymi (Near, dziś Azira) chwaliła się, że ma dane o zachowaniu 1,6 miliarda ludzi z 44 krajów. To nie jest nisza – to przemysł wart miliardy.

Najgorsze jest to, że nigdy nie zgodziłeś się na to świadomie. Nie założyłeś konta u brokera. Nie podpisałeś z nim umowy. A mimo to ma twoje dane i nimi handluje.

Skąd brokerzy mają twoje dane?

Nie z jednego wycieku. Z setek drobnych źródeł, które same w sobie wyglądają niegroźnie:

• Aplikacje w telefonie – darmowa latarka, gra, prognoza pogody. Wiele z nich sprzedaje dane o lokalizacji brokerom. To główne paliwo rynku danych lokalizacyjnych.
• Programy lojalnościowe i konkursy – wypełniony formularz w zamian za rabat albo szansę na nagrodę. Twoje dane trafiają dalej, często do partnerów marketingowych.
• Wtyczki śledzące na stronach – piksele i skrypty reklamowe budują profil twojej aktywności w sieci.
• Rejestry publiczne – część danych jest jawna z mocy prawa, a brokerzy je zbierają i łączą z resztą.
• Wycieki danych – gdy serwis, w którym masz konto, zostanie zhakowany, twoje dane krążą po sieci i zasilają kolejne bazy.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy twoje dane logowania już gdzieś wyciekły, zacznij od zabezpieczenia kont – wyciek hasła i handel danymi to dwie strony tego samego problemu.

Czy mam prawo żądać usunięcia danych?

Tak. Mieszkasz w Unii Europejskiej, więc chroni cię RODO, a konkretnie artykuł 17 – prawo do usunięcia danych, znane też jako prawo do bycia zapomnianym. Możesz zażądać, żeby firma usunęła twoje dane osobowe, a ona ma obowiązek to zrobić, o ile nie ma podstawy prawnej, żeby je zatrzymać.

Żądanie nie wymaga żadnego formularza ani pełnomocnika. Wystarczy e-mail. Polski organ – Urząd Ochrony Danych Osobowych – stoi po twojej stronie, a firma ma zwykle 30 dni na odpowiedź. Jeśli zignoruje żądanie, możesz złożyć skargę do UODO.

Usuwanie danych ręcznie – krok po kroku

Da się to zrobić samodzielnie i za darmo. Wymaga cierpliwości, bo brokerów są setki, ale schemat jest prosty i powtarzalny.

1. Znajdź brokerów, którzy mają twoje dane. Wpisz swoje imię i nazwisko w wyszukiwarkę, dorzuć miasto albo numer telefonu. Zobaczysz, na jakich serwisach pojawia się twój profil. Zapisz ich adresy.
2. Znajdź formularz opt-out albo adres do kontaktu. Większość brokerów ma stronę „prywatność" albo „usuń moje dane" w stopce. Jeśli nie ma formularza, szukaj adresu inspektora ochrony danych (IOD/DPO).
3. Wyślij żądanie usunięcia danych. Powołaj się na artykuł 17 RODO. Wystarczy zdanie: „Na podstawie art. 17 RODO żądam usunięcia wszystkich moich danych osobowych z Państwa baz oraz zaprzestania ich przetwarzania". Podaj dane, po których cię zidentyfikują.
4. Odczekaj 30 dni i sprawdź. Firma powinna potwierdzić usunięcie. Jeśli milczy, wyślij ponaglenie, a potem rozważ skargę do UODO.
5. Powtarzaj co kilka miesięcy. To nie jest jednorazowa czynność. Broker usunie profil, ale po czasie odtworzy go z nowych źródeł. Bez ponawiania dane wracają.

Brzmi prosto, ale właśnie ten ostatni punkt łamie ludziom ręce. Wysłanie żądań do dwustu brokerów to godziny pracy, a za kwartał trzeba zacząć od nowa. Większość osób robi to raz, odpuszcza i dane spokojnie wracają.

Usuwanie danych automatycznie – Incogni

Jeśli nie masz czasu obdzwaniać setek brokerów co kwartał, istnieją usługi, które robią to za ciebie. Działają na prostej zasadzie: upoważniasz firmę, żeby w twoim imieniu wysyłała żądania usunięcia danych, a ona robi to na bieżąco, korzystając z tego samego prawa, z którego korzystałbyś sam – RODO w Europie, CCPA w Kalifornii i podobnych przepisów gdzie indziej.

Najbardziej znana taka usługa to Incogni, od twórców menedżera haseł i VPN-a z grupy Surfshark. Po założeniu konta i podpisaniu upoważnienia Incogni skanuje swoją listę brokerów i zaczyna wysyłać żądania. Potem monitoruje, czy dane nie wróciły, i ponawia żądania co jakiś czas – bo wie, że usunięcie to proces ciągły, a nie jednorazowy strzał.

Czy warto płacić za coś, co możesz zrobić sam? To prosty rachunek czasu. Jeśli masz wolne wieczory i lubisz pilnować takich spraw, poradzisz sobie za darmo. Jeśli twoje dane już wyciekły, dostajesz telefony od naciągaczy albo z racji zawodu wolisz nie zostawiać śladów, miesięczna opłata za usługę, która pracuje w tle, zwykle się zwraca. Sam bym tu nie udawał, że istnieje jedna dobra odpowiedź – zależy, co cenisz bardziej: pieniądze czy czas.

Jak usunąć dane z wyników Google?

Usunięcie profilu u brokera to jedno, a zniknięcie z wyników wyszukiwarki to drugie. Często ludziom chodzi właśnie o to drugie: „wpisuję swoje imię w Google i wyskakuje mój adres". Google nie jest brokerem danych – tylko indeksuje cudze strony. Ale ma własne narzędzia, którymi można sobie pomóc.

Pierwsze: jeśli strona z twoimi danymi już zniknęła, a w Google nadal wisi jej stara wersja, użyj narzędzia „Usuń nieaktualne treści" (Remove Outdated Content). Google odświeży albo usunie wpis z indeksu. Drugie: Google ma osobny formularz do usuwania z wyników danych kontaktowych – adresu, numeru telefonu, e-maila – gdy pojawiają się bez twojej zgody. To nie usuwa danych ze źródłowej strony, ale wycina je z wyszukiwarki, czyli z miejsca, gdzie znajduje je większość ludzi.

Kolejność jest ważna: najpierw doprowadź do usunięcia danych u źródła (broker, serwis), a dopiero potem sprzątaj indeks Google. Inaczej Google szybko znajdzie te same dane ponownie i wpis wróci.

Co robić po usunięciu danych z brokerów?

Usunięcie profili u brokerów to połowa roboty. Druga połowa to pilnowanie, żeby nie wracały i żeby nowy wyciek nie wystawił cię od nowa. Tu pomaga monitoring wycieków, który działa w tle i ostrzega, gdy twój e-mail, numer telefonu albo dane karty pojawią się w nowej bazie.

Najprostszy darmowy krok to wpisanie adresu e-mail na haveibeenpwned.com i sprawdzenie, gdzie już wyciekł. Jeśli chcesz dostawać powiadomienia automatycznie, zamiast sprawdzać ręcznie, taką funkcję ma Surfshark Alert.

Zmniejsz ślady na przyszłość

Najtańsze usuwanie danych to ich nieoddawanie. Kilka nawyków, które ograniczają, ile o tobie krąży:

• Używaj aliasów e-mail przy rejestracji na nowych serwisach – wyciek aliasu nie ujawnia twojego głównego adresu. Taką funkcję ma między innymi Proton Pass.
• Sprawdzaj uprawnienia aplikacji w telefonie – latarka nie potrzebuje twojej lokalizacji.
• Odmawiaj zgód marketingowych tam, gdzie nie są konieczne. Rabat za zapis do newslettera często kosztuje więcej niż wart.
• Ogranicz śledzenie w sieci – pomaga VPN z blokadą skryptów reklamowych i tryb prywatny przeglądarki.

Najczęstsze pytania o usuwanie danych z internetu